सत्यनारायण 'अमन' री कवितावां

थे मत आया
गांधी जी चलग्या सुख पाया।
आ भ्रिस्टाचारी देख-देख, काळा-बाजारी देख-देख,
ईं भाटां मारी भारत री तस्कर-ब्योपारी देख-देख,
बा खोड़ पांवती दुख भाया-गांधीजी चलग्या सुख पाया।
ना तो अब धोळा भड ज्यांता,छाती में राध पड़्यां सरती,
बीं डैण बापड़ै री आंख्या,धरती में आज गड्यां सरती।

आ पटमेळी तो होणी ही,चौड़ै आ ज्यांता परवाड़ा,
डभळी सी रोज भिळ्यां सरती, इण कापडिय़ां री करतूतां,
 छाती पर मूंग दळयां करती।जे बापू कीं चूं-चां करता,
 आडी देंता,का चेलां नै कीं मोर-फोट जे कै लेंता?

तो खद्दरिया,स्हो कीं बिसरा,सै भूल-भुला,गुण-गाळ होय नै,
पल भर में,कपड़ां स्यूं बारै हो लेंता,औरंगजेब बण बापू नै,
खल्लै में पाणी प्या देंता,ऐ नाकां चिणा चबा देंता।
गांधी-टोपी नै फाड़-फूड़,टुकड़ा-टुकड़ा कर-चरखै नै,
बाळण रै भाव बिका देंता।

ऐ कळछ-कळछ पड़ता सिगळा,कळ-झळ कर मूं आयो बकता
बापू नै कैंता-'आं' री तो,साठी बुध नाठी हुई आज,
म्हे साच कवां हां,मानो सा।इण री भगती में भंग पड़्यो,
गांधी री मत तो आंधी है,ना देखै कीं आगो-पाछो,
ना भलै-बुरै रो ग्यान अठै,

जद ही तो ऐड़ा हाल हुया,थे जाणो हो?
कण कियो देस नै खंड-खंड?
कण धरम-करम बरबाद कियो?
आ नीत अहिंसा है किण री-जिण कारण इतरो रगत बयो?  
आ सुणता जद,तद के होंतो?सै जाणै है।
बो आप डोकरो जाणै हो,इण खातर आछो चल्यो गयो,
बो भर्यै भरम में चल्यो गयो।

जे रै ज्यांतो दो-च्यार बरस,तो रंग ल्यांवती परवाई,
कै तो पंडत गांधी बणतो,का गांधी करतो पंडताई।
पण फबगी अब,बा आंख फूटगी,पीड़ मिटी,
सै दूधां न्हाया सा होग्या,ना पोत दियो,ना भूंड मिली।
अब जड़ी मूरत्यां घर-घर में सै तस्वीरां में गांधीजी,
अब राजघाट पर गांधी है,बिड़लै-मिंदर में गांधी है,
ईं कास्मीर स्यूं लेकर कै-कन्याकुमार तक गांधी है,
कै घणी कवूंथे स्याणा होगांधी चेलां री चांदी है।

इसड़ा गांधी परणाम तनै,सै समझै हैं इन्सान तनै,
पण हूं मानूं भगवान तनै,इण खातरहे भगवान!तनै,
परणाम तनै, परणाम तनै!!ओ आज जलम-दिन है थांरो,
आदर्स बण्यो म्हां सिगळां रो।इण दिन माथै,
हूं अरज करूं छोटी सी,जे थे मान्या तो,
जुग-जुग तक अमर रवोला थे।पूजैला और पुजावैला,
ऐ चेला-चांटी घर-घर जा,गांधी री अलख जगावैला।
पण साची मान्या,हरख-कोड,ऐ कूड़ा लोग दिखाऊ है।
मत जीव डुलाया आं माथै,जे जलम ले लियो अबकाळै,
तो माटी हुवै बिरान अठै,अरदास करूं हूं बाबलिया,
थे सुणज्यो बैठ्या जठै-कठै।

ऐ न्होरा काढ बुलावै ला,ऐ मोरां ज्यूं किरळावै ला,
पण भूल-चूक ही भारत री-धरती पर बापू मत आया।
यूं समझो मरग्या सुख पाया॥
***

मेघराज मुकुल री कवितावां


सैनांणी
सैनांण पड्यो हथलेवे रो,हिन्लू माथै में दमकै ही
रखडी फैरा री आण लियां गमगमाट करती गमकै ही
कांगण-डोरों पूंछे माही, चुडलो सुहाग ले सुघडाई
चुन्दडी रो रंग न छुट्यो हो, था बंध्या रह्या बिछिया थांई

अरमान सुहाग-रात रा ले, छत्राणी महलां में आई
ठमकै सूं ठुमक-ठुमक छम-छम चढ़गी महलां में सरमाई
पोढ़ण री अमर लियां आसां,प्यासा नैणा में लियां हेत
चुण्डावत गठजोड़ो खोल्यो, तन-मन री सुध-बुध अमित मेट

पण बाज रही थी सहनाई ,महलां में गुंज्यो शंखनाद
अधरां पर अधर झुक्या रह गया , सरदार भूल गयो आलिंगन
राजपूती मुख पीलो पड्ग्यो, बोल्यो , रण में नही जवुलां
राणी ! थारी पलकां सहला , हूँ गीत हेत रा गाऊंला
आ बात उचित है कीं हद तक , ब्या" में भी चैन न ले पाऊ ?
मेवाड़ भलां क्यों न दास, हूं रण में लड़ण नही ञाऊ
बोली छात्रणी, "नाथ ! आज थे मती पधारो रण माहीं
तलवार बताधो , हूं जासूं , थे चुडो पैर रैवो घर माहीं

कह, कूद पड़ी झट सेज त्याग, नैणा मै अग्नि झमक उठी
चंडी रूप बण्यो छिण में , बिकराल भवानी भभक उठी
बोली आ बात जचे कोनी,पति नै चाहूँ मै मरवाणो
पति म्हारो कोमल कुम्पल सो, फुलां सो छिण में मुरझाणो
पैल्याँ कीं समझ नही आई, पागल सो बैठ्यो रह्यो मुर्ख
पण बात समझ में जद आई , हो गया नैन इक्दम्म सुर्ख
बिजली सी चाली रग-रग में, वो धार कवच उतरयो पोडी
हुँकार "बम-बम महादेव" , " ठक-ठक-ठक ठपक" बढ़ी घोड़ी

पैल्याँ राणी ने हरख हुयो,पण फेर ज्यान सी निकल गई
कालजो मुंह कानी आयो, डब-डब आँखङियां पथर गई
उन्मत सी भाजी महलां में, फ़िर बीच झरोखा टिका नैण
बारे दरवाजे चुण्डावत, उच्चार रह्यो थो वीर बैण
आँख्या सूं आँख मिली छिण में , सरदार वीरता बरसाई
सेवक ने भेज रावले में, अन्तिम सैनाणी मंगवाई
सेवक पहुँच्यो अन्तःपुर में, राणी सूं मांगी सैनाणी
राणी सहमी फ़िर गरज उठी, बोली कह दे मरगी राणी

फ़िर कह्यो, ठहर ! लै सैनाणी, कह झपट खडग खिंच्यो भारी
सिर काट्यो हाथ में उछल पड्यो, सेवक ले भाग्यो सैनाणी
सरदार उछ्ल्यो घोड़ी पर, बोल्यो, " ल्या-ल्या-ल्या सैनाणी
फ़िर देख्यो कटयो सीस हंसतो, बोल्यो, राणी ! राणी ! मेरी राणी !

तूं भली सैनाणी दी है राणी ! है धन्य- धन्य तू छत्राणी
हूं भूल चुक्यो हो रण पथ ने, तू भलो पाठ दीन्यो राणी
कह ऐड लगायी घोड़ी कै, रण बीच भयंकर हुयो नाद
के हरी करी गर्जन भारी, अरि-गण रै ऊपर पड़ी गाज

फ़िर कटयो सीस गळ में धारयो, बेणी री दो लाट बाँट बळी
उन्मत बण्यो फ़िर करद धार, असपत फौज नै खूब दळी
सरदार विजय पाई रण में , सारी जगती बोली, जय हो
रण-देवी हाड़ी राणी री, माँ भारत री जय हो ! जय हो !
***

शक्तिदान कविया री कवितावां

आ राजस्थानी भाषा है
इणरौ इतिहास अनूठो है, इण मांय मुलक री आसा है ।
चहूंकूंटां चावी नै ठावी, आ राजस्थानी भासा है ।

जद ही भारत में सताजोग, आफ़त री आंधी आई ही ।
बगतर री कड़ियां बड़की ही, जद सिन्धू राग सुणाई ही ।
गड़गड़िया तोपां रा गोळा, भालां री अणियां भळकी ही ।
जोधारां धारां जुड़तां ही, खाळां रातम्बर खळकी ही ।
रड़वड़ता माथा रणखेतां, अड़वड़ता घोड़ा ऊलळता ।
सिर कटियां सूरा समहर में, ढालां तरवारां ले ढळता ।
रणबंका भिड़ आरांण रचै, तिड़ पेखै भांण तमासा है ।
उण बखत हुवै ललकार उठै, वा राजस्थानी भासा है ॥१॥

इणमें सतियां रा शिलालेख, इणमें संतां री बाणी है ।
इणमें पाबू रा परवाड़ा, इणमें रजवट रो पांणी है ।
इणमें जांभै री जुगत जोय, पीपै री दया प्रकासी है ।
दीठौ समदरसी रामदेव, दादू सत नांम उपासी है ।
इणमें तेजै रा वचन तौर, इणमें हमीर रो हठ पेखौ ।
आवड़ करनी मालणदे रा, इणमें परचा परगट देखौ ।
जद तांई संत सूरमा अर, साहितकारां री सासा है ।
करसां रै हिवड़ै री किलोळ, आ राजस्थानी भासा है ॥२॥

करमां री इण बोली में ही, भगवान खीचडौ़ खायौ है ।
मीरां मेड़तणी इण में ही, गिरधर गोपाळ रिझायौ है ।
इणमें ही पिव सूं माण हेत, राणी ऊमांदे रूठी ही ।
पदमणियां इणमें पाठ पढ्यौ, जद जौहर ज्वाळा ऊठी ही ।
इणमें हाडी ललकार करी, जद आंतड़ियां परनाळी ही ।
मुरधर री बागडोर इणमें ही, दुरगादास संभाळी ही ।
इणमें प्रताप रौ प्रण गूंज्यौ, जद भेंट करी भामासा है ।
सतवादी घणा सपूतां री, आ राजस्थानी भासा है ॥३॥

इणमें ही गायौ हालरियौ, इणमें चंडी री चिरजावां ।
इणमें ऊजमणै गीत गाळ, गुण हरजस परभात्यां गावां ।
इणमें ही आडी औखांणा, ओळगां भिणत वातां इणमें ।
जूनौ इतिहास जौवणौ व्है, तौ अणगिणती ख्यातां इणमें ।
इणमें ही ईसरदास अलू, भगती रा दीप संजोया है ।
कवि दुरसै बांकीदास करन, सूरजमल मोती पोया है ।
इणमें ही पीथल रचि वेलि, रचियोड़ा केइक रासा है ।
डिंगळ गीतां री डकरेलण, आ राजस्थानी भासा है ।।४॥

इणमें ही हेड़ाऊ जलाल, नांगोदर लाखौ गाईजै ।
सौढो खींवरौ उगेरै जद, चंवरी में धण परणाईजै ।
काछी करियौ नै तौडड़ली, राईको रिड़मल रागां में ।
हंजलौ मौरूड़ौ हाड़ौ नै, सूवटियौ हरियै बागां में ।
इणमें ही जसमां औडण नै, मूमल रूप सरावै है ।
कुरजां पणिहारी काछवियौ, बरसाळौ रस बरसावै है ।
गावै इणमें ही गोरबंद, मनहरणा बारैमासा है ।
रागां रीझाळू रंगभीनी, आ राजस्थानी भासा है ॥५॥

इणमें ही सपना आया है, इणमें ही औळूं आई है ।
इणमें ही आयल अरणी नै, झेडर बाळौचण गाई है ।
इणमें ही धूंसौं बाज्यौ है, रण-तोरण वन्दण रीत हुई ।
इणमें ही वाघै-भारमली, ढोलै-मरवण री प्रीत हुई ।
इणमें ही बाजै बायरियौ, इणमें ही काग करूकै है ।
इणमें ही हिचकी आवै है, इणमें ही आंख फ़रूकै है ।
इणमें ही जीवण-मरण जोय, अन्तस रा आसा-वासा है ।
मोत्यां सूं मूंगी घणमीठी, आ राजस्थानी भासा है ॥६॥
***

आईदान सिंह भाटी री कवितावां

परमाणु रै पळकां बिचै 
आ धरतीधूसर माटी ।
रंग अलेखूं
परबत घाटी ।
धवळ-वेस मरजादा आळी,
जिण भुगती ही रातां काळी ।
उण माटी में,
उण आंगण में,
बुद्धां री करूणा लैराई,
महावीर अहिंसा अरथाई,
मोरपांख गीताजी गाई ।

उण माटी में
उण धरती में
व्याप गई ही अलख उदासी
बीखरगी ही पांख प्रेम री ।
अन्धकार हो सत्यानासी ।
मरजादा पग व्हिया पांगळा ।
मिनखपणै नै सुरसा गिटगी ।
डाकीचाळौ देस व्यापग्यौ ।
अन्धकार अंतस ऊतरग्यौ ।

गांव गरीबी
नागी नगरी
आदम रौ जायौ बण चकरी
आंख्यां सांमी
औढ गुलामी
अन्नदाता री जै जैकारां
करतां करतां जुग पळटाया ।
जीवण री आपाधापी में
कूड़ आखरां री कापी में
ऐक सबद आंखियां खोली ।
मिनख जूण रौ अरथ बतायौ ।
हींये विचाळै में साच जगायौ ।

वै आंख्यां अपणापै आळी
पत्तां-पत्तां,डाळी-डाळी
गांव-गौरवां/ओरण डांडी
रिनरोही,मगरा अर घाटी
नगर-नगर/अर सैहर सैहर में ।
बांध लंगौटी/हाथां लाठी
आभै अर धरती नै नापी ।
ओढ देह पै एक कपड़ो ।
बांध आप री कमर काठी।
साबरमती में सुर लैराया ।
सोरठ री आंख्यां अरथाया ।
मधरी-मधरी बोली बोली ।
डब-डब पांणी,करुण आंखियां
आज़ादी रो अरथ बतायौ ।

दसां दिसावां गूंजण लागी-
औ कुण आयौ ?
औ कुण आयौ ?
 मुळक-मुळक मनभांणी आंख्यां
 अपणापै री ऊजळ पांख्यां
 अंधकार नै उण जग वौकारियो ।

 उण गांधी सूं
 उण आंधी सूं
 सात सन्दर रा सिंघासण
 हळबळ-हळ्बळ करता आसण
 धूजण लागा ।
 गोरां आळी उण सत्ता नै
 संत नाप ली ऐक कदम सूं ।
 सत्य अहिंसा सूं ललकारिया ।
 उण वोकारिया अंधकार नै ।

 बम्ब री बळती लपटां में,
 गोळ्यां री ज़बरी झपटां में,
 दानवता री उण आंधी में,
 वै दौ आंख्यां-
 सूरज री साखां निपजादी
 लड़खड़ती लुळती काया में,
भारत भू रै हर जाया में,
भरदी वासंती आज़ादी ।

 उण बोलां सूं
 उण बाणीं सूं
गंगजमन री छौळां उछळी ।
 ब्रह्मपुत्र रौ वेग बदळग्यौ ।
 चम्बल रै पांणी बळखायौ ।
 सिंधु री लैरां अरथायौ -
 औ कुण आयौ ?
 औ कुण आयौ ?
आंधी अर बोळी जगती में
औ किणोरौ परचम लैरायौ ?
पंचनद री धारा अरथायौ-
औ कुण आयौ ?
औ कुण आयौ ?
 कृष्णकावेरी जस गायौ ।
औ कुण आयौ ?
औ कुण आयौ ?
छिप्रारेवा तट बरड़ायौ-
औ कुण आयौ ?
औ कुण आयौ ?

सात समन्दर धज सूं बोल्या-
औ म्हारौ उद्धारक आयौ।
काळी मानवता कुरळाई-
औ म्हारौ रुखवाळौ आयौ ।
भूखी आंतडि़यां अरथायौ-
औ म्हारौ अपणापौ आयौ ।
सदी बीसवीं वध नै बोली-
गांधी-आयौ/गांधी आयौ ।
आज उणी री पकड़्यां डांडी
बांध-बांध नै कमर काठी
झाल हाथ में उण री लाठी
उण वामनरी आ मानवता
भूखीनागी नाठी आवै-
अन्धकार री आंख्यां में खीरा उछाळती।
सिंघासण री दाढां बिच्चै हाथ घालती ।

उण गांधी नै/ उण वामन नै
आवण आळी अजरी पीढ्यां
आवण आळै अजरै जुग में
परमाणु रै पळकां बिच्चै
अंधकार
अर
इन्यावां बिच्च
अरथावैला
अपणावैला
गुणगावैला ।
***
Text selection Lock by Hindi Blog Tips